چرا جریان سلطنتطلبی و جریان انقلابی نمیتوانند حتی با رعایت اصول اولیه گفتوگو بحثی سالم را به پایان برسانند؟ من در این نوشته اساسا جانبداری خاصی از هیچ یک از دو جریان سلطنتطلبی و انقلابی یا داوری درباره حقانیت سیاسی آنها ندارم(زیرا موضوع متن نیست). صرفا از آنجا که تقابل میان این دو نمونهای ملموس است از آن بهعنوان مثال استفاده میکنم. تقریبا همه ما کموبیش از اختلافات مبنایی میان این دو آگاهیم. این اختلافات صرفا ترجیح یک نظام سیاسی بر نظامی دیگر نیست بلکه برداشتهای متفاوت از تاریخ، مشروعیت سیاسی، هویت ملی، انقلاب، آزادی، عدالت و حتی تعریف مفاهیمی چون پیشرفت و عقبماندگی مربوط است و به همین دلیل گستردگی این اختلافات بهاندازهای شده که بررسی تکتک مصادیق آنها در این نوشتار نمیگنجد(خداروشکر!). بهرحال مسئله این است که چرا حتی گفتوگویی که طرفین اصول اولیه بحث از جمله شنیدن سخن یکدیگر، پرهیز از توهین، ارائه دلیل و پاسخگویی به نقد را رعایت میکنند باز هم نمیتوانند به نتیجهای موثر و فراتر از جدال و فرسایش متقابل منتهی شوند. به نظر میرسد در اینجا با پدیدهای مواجهیم که میتوان آن را "سیاهچاله گفتوگو" نامید. سیاهچالهای که افراد به سادگی نمیتوانند خارج شوند؛ زیرا هر ادعا، نقد یا پرسشی تازه به جای آنکه لزوما زمینهای برای بازنگری در باورها را فراهم کند به فرصتی برای دفاع شدیدتر از مواضع پیشین تبدیل میشود. در چنین شرایطی گفتوگو بهجای حرکت بهسوی روشنتر شدن مسئله در چرخهای از اتهام، دفاع، ضداتهام و تجدید/تشدید اختلاف گرفتار میشود. البته من شخصا این احتمال(شما بخوانید باور) را نیز قابل بررسی میدانم که برخی بازیگران سیاسیِ بیرون از این دوگانه، آگاهانه و منفعتطلبانه به تداوم چنین وضعیتی دامن بزنند یا عاملیت داشته باشند زیرا اختلاف فرسایشی میان مردم میتواند برای بسیاری از جریانات سودمند باشد. از سوی دیگر برای شکلگیری این چرخه لزوما به طراحی متمرکز و هدایتشده نیازی نیست؛ گاهی کافی است یک طرف با زبان تحقیر، تحریک عاطفی یا نفی کامل طرف مقابل وارد میدان شود تا طرف دیگر نیز در واکنش به همان الگوی تقابلی کشیده شود. به این ترتیب هر طرف رفتار خود را پاسخی ضروری به رفتار طرف مقابل میبیند و هر دو، ناخواسته یا آگاهانه، به بازتولید وضعیتی کمک میکنند که از آن شکایت دارند اما در این بین چند عامل اصلی وجود دارد: 1_ ساختار احساسی و حماسی در بخشهایی از اپوزیسیون افراطی. 2_ وابستگی شدید ایدئولوژیک سیاسی در میان بخشی از نیروهای انقلابی. 3_ انباشت به مدت چند دهه کوهی از شایعات، دروغها، تحریفها و بیشمار نقدهای سخیف. 4_ ترویج خشونت و خودبرتربینی. هر یک از این عوامل بهتنهایی میتواند مانعی در مسیر گفتوگو باشد اما هنگامی که در کنار یکدیگر قرار میگیرند ممکن است چرخهای پایدار و خودتقویتشونده ایجاد کنند. فردی که متاثر از روایتهای عاطفی و هویتی باشد، ممکن است نقد را تهدیدی علیه هویت خود تلقی کند. در واکنش نیز بهجای بررسی شواهد از باورهایش دفاع میکند یا به طرف مقابل حمله میبرد. طرف مقابل نیز این رفتار را تأییدی بر پیشفرضهای خود میداند و با شدت بیشتری به دفاع از موضعش میپردازد. سپس هر دو شواهدی از رفتار طرف مقابل را به حافظه تاریخی خود اضافه کنند و در مواجهه بعدی با بدبینی بیشتری وارد گفتوگو میشوند. به این ترتیب گفتوگو نه تنها اختلاف را حل نمیکند بلکه آن را عمیقتر میسازد. در چنین فضایی رعایت قواعد ظاهری بحث نیز لزوما کافی نیست زیرا ممکن است طرفین به یکدیگر توهین نکنند، سخن هم را بشنوند و حتی برای ادعاهایشان دلیل ارائه دهند اما اگر از ابتدا حاضر نباشند احتمال خطای باورهای خود را بپذیرند، شواهد مخالف را منصفانه ارزیابی کنند یا در صورت لزوم از موضع پیشین خود عقبنشینی کنند گفتوگو همچنان میتواند به رقابتی برای اثبات برتری یک طرف تبدیل شود. سیاهچاله گفتوگو دقیقا در همین نقطه است. جایی که ابزارهای گفتوگو باقی ماندهاند اما آمادگی واقعی برای بازنگری در باورها وجود ندارد. افراد گرفتار در این وضعیت لزوما فاقد منطق یا توانایی استدلال نیستند و شاید بتوانند استدلالهای پیچیدهای ارائه دهند اما مسئله آن است که استدلال به جای ابزار کشف حقیقت به ابزاری برای دفاع از هویت و تثبیت موضع تبدیل میشود. در پایان مردم بهجای آنکه اختلافات خود را به مسئلهای برای بررسی مشترک تبدیل کنند به دو جبهه متخاصم بدل میشوند که هرکدام بقای روایت خود را در شکست روایت دیگری میبیند. شاید خروج از این سیاهچاله پیش از هر چیز به این پرسش نیاز داشته باشد: آیا واقعا به دنبال کشف حقیقت هستم، یا میخواهم با استفاده از استدلال، از حقیقتی که پیشاپیش برای خود تعیین کردهام دفاع کنم؟ ● آنتیفکت را به دوستان خود معرفی کنید. ● @anti_fact
Open in TelegramViews growthHide views growth
Views growth
Hours after publication
Show as table
| Hours after publication | Views |
|---|---|
| 0 h | 0 |
| 6 h | 977 |
| 26 h | 1,474 |
| 74 h | 1,803 |
- After 6 hours977
- After 24 hours1,474
- Total to date1,803