Muhrim / Муҳрим

Yaxshi suhbat bo‘libdi. Davlatimiz va unga aloqador odamlar “Bunyodkor” futbol klubini har tomonlama siqib, “o‘yin qilishayotgani” ayniqsa yaxshi tushuntirib, ko‘rsatib berilibdi (ya’ni, davlatimiz yordam bermasa-bermasin, lekin, eng asosiysi, xalal bermasa, “Bunyodkor” o‘zini o‘zi eplab keta olarkan — men shunday tushundim): https://www.youtube.com/watch?v=LYXt8R58cFY

“Menda keyingi Abdusattorov va Sindarovlar kim bo‘lishi haqida maxfiy ro‘yxat bordek” Peter Leko “Zakovat-Gambit” turnirida qatnashgan yosh shaxmatchilarning iqtidoridan hayratda qoldi. Vengriyalik grossmeyster ularning kelajakda katta natijalarga erishishi uchun mamlakat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi muhimligini ta’kidladi. Ma’lumot uchun, “Zakovat-Gambit” turnirida bu yil rekord darajada – 5 831 nafar shaxmatchi ishtirok etdi.

Toshkentdagi “Megaplanet” savdo markazi oldidagi chorrahani ko‘pchilik bilsa kerak. “Megaplanet”dan Universam tomon o‘tishga yer bo‘ylab piyodalar o‘tish joylari bor, lekin “Megapolis” turar joy majmuasi (“Loook”) tarafga o‘tish uchun qoida bo‘yicha yerosti o‘tish yo‘lidan foydalanish kerak. Lekin ko‘pchilik, yer bo‘ylab piyodalar o‘tish joyi 2020-yildan beri yo‘q bo‘lsa-da, baribir yer bo‘ylab o‘tadi. Bugun “Loook” tarafda melisalar turib olib, ana shunday “qoidabuzar” piyodalarni “ovlayotgan ekan”. Oy oxiri, “planni to‘ldirish” operatsiyasidir, balki. Umuman olganda, qonun-qoida bo‘yicha shu “jarimaxo‘r” melisalar hozir haq — chunki bu yerda haqiqatan ham piyodalar o‘tish joyi yo‘q, melisalar tili bilan aytganda, “piyoda o‘z hayotini xavf ostiga qo‘yib, ruxsat etilmagan joydan yo‘lni kesib o‘tyapti”. Mabodo piyodani moshina urib ketsa, davlat xizmatchisi: “Piyoda yo‘lni belgilanmagan joydan kesib o‘tayotgan bo‘lgan”, deb darrov jabrlanuvchining o‘zini ayblaydi (bunga hech shubha yo‘q). Lekin aslida bu yerdagi holat uchun davlatning o‘zini jarimaga tortish kerak — yer bo‘ylab piyodalar o‘tish joyini olib tashlagani uchun. Toshkentdagi Yo‘l harakatini tashkil etish markazi “Megaplanet” oldidagi shu chorrahaga bir e’tibor qaratsa, bu joyda piyodalar uchun xavfsiz va qulay yechim bersa yaxshi bo‘lardi. “Shu yaqin orada yerosti o‘tish yo‘li bor-ku”, degan bahona o‘tmaydi. Avvalo, shu chorraha, umuman, Ahmad Donish ko‘chasining mana shu yaqin atrofdan boshlanib, to THAYgacha davom etgan qismi 2020-yili shoshma-shosharlik bilan, piyodalar va shu yaqin atrofda yashovchi aholi manfaatlariga zid ravishda loyihalashtirilgani va qurilganini — davlat shu yerda xato qilganini tan olish kerak. Shundan so‘ng, birinchidan, chorrahada yer bo‘ylab piyodalar o‘tish joyini qayta tiklash kerak — bu joy ko‘ziga “plan”dan boshqa narsa ko‘rinmaydigan davlat xizmatchilari uchun “ov nuqtasi” bo‘lmasligi shart. Ikkinchidan, Yangishahar ko‘chasining Amir Temur va Ahmad Donish ko‘chalari oralig‘idagi qismini yana ikki tomonlama harakatlanadigan ko‘chaga aylantirish kerak, nazarimda. Yangishahar ko‘chasining shu qismi bir tomonlama yo‘lga aylantirilgach, Yunusobodning 11-mavzesi ichki hovlilari trassaga aylangan — Yunusobod aylanmasi (Amir Temur ko‘chasi)dan Ahmad Donish ko‘chasiga chiqib olmoqchi bo‘lgan haydovchi zoti borki, aynan 11-mavze ichidan yuradi, tonggi va kechki tig‘iz vaqtlarda mavze hovlilarida, u yerdagi bog‘cha va maktablar oldida tirbandliklar kuzatiladi. Bu, menimcha, inson qadrini poymol qiladigan manzara. Davlat olti yil avvalgi xatosini tan olib, uni zudlik bilan tuzatishi shart. Yunusobodliklar Ahmad Donish ko‘chasini bemalol yer bo‘ylab kesib o‘ta olishi kerak, o‘z mavzesi ichida ham bolalari bilan bexavotir sayr qila olishi zarur. Toshkent moshinalar uchun emas, piyodalar uchun qulay bo‘lishi lozim.

Ko‘zingiz tushayotgandir, o‘zingiz ham balki shu jarayonda qatnashgandirsiz — hozir mamlakatimizda Android operatsion tizimida ishlovchi telefonlarga davlatimiz yasagan bir qo‘riqchi dasturni ommaviy o‘rnatish sharpasi kezib yuribdi. Aytishlaricha, yo‘llardagi YPX xodimlari ham, maktablarning bitiruvchi sinflari o‘quvchilari ham, yana boshqa-boshqalar ham mana shu dasturni butun mamlakat Android telefonlariga yoppasiga o‘rnattirish sayliga majburiy-ixtiyoriy “taklif etilgan”. Qiziq tomoni, bu qo‘riqchi dasturni ayfonlarga o‘rnatish shart emas ekan; aftidan, buzg‘unchi APK dasturlar ayfonlarni zararlay olmaydi. Videoda YPX xodimi ham: “Telefoningiz ayfonmi? Unda ketavering”, deb hafsalasi pir bo‘lgani shundan. Mana shu joyida bir taklif tug‘ilib qoldi-da. Modomiki, g‘amxo‘r davlatimiz onlayn qaroqchilardan jabrlanayotgan xalqimizning kiberxavfsizligi haqida shunchalik jiddiy qayg‘urayotgan bo‘lsa, unda ishni osonroq amallardan, masalan, “Ayfon solig‘i”ni bekor qilishdan boshlasa bo‘lmasmikin-a? Davlatimiz hammaga ayfon tarqatsin, demayman, bu insofdan emas, kamiga, davlatimiz bu ish uchun yana chet eldan qarz olib yuborishi mumkin. Ammo davlatimiz o‘z kibrini ozgina yig‘ishtirib, O‘zbekistonga kirib kelayotgan ayfonlarning narxini pasaytirishga xizmat qiladigan qadamlarni tashlab bersa ham, aholining kiberxavfsizligi ancha oshgan bo‘lardi, nazarimda. O‘z-o‘zidan, davlat haqiqatan ham aholining kiberxavfsizligi haqida qayg‘urayotganiga ishonsa bo‘lardi shunda. Hozir esa bu — aholiga bu dastur o‘zi nimayu nega kerakligi ham tuzuk-quruq tushuntirilmayotganidan — navbatdagi haybarakallakachilik tadbiriga o‘xshaydi. Xudo ko‘rsatmasinu, ertaga shu “kiberxavfsizlikni ta’minlovchi qo‘riqchi dastur”ning o‘zi aholining ma’lumotlarini, pullarini o‘g‘irlab qo‘ysa bormi, sichqonning ini necha milliard tanga bo‘larkin, bilmadim lekin.

“O‘zbekfilm” studiyasi oldidagi ko‘chani O‘zbekfilm deb qayta nomlash — chindan zo‘r taklif, shaharda o‘zining yaxshi hikoyasi, tarixi bor yana bir ko‘cha paydo bo‘ladi. Lekin Kino san’ati muzeyini “O‘zbekfilm” muzeyi deb, Milliy kinofondni “O‘zbekfilm” milliy kinofondi deb qayta nomlashga shoshmaslik keragov. Ha, rus adabiyotining hamma klassiklari Gogolning “Shinel”idan chiqqanidek, o‘zbek kinosidagi hamma namoyondalar “O‘zbekfilm” pavilyonlarida ulg‘aygan, aksariyat boshqa milliy studiyalar uchun “O‘zbekfilm” maktab vazifasini bajargan — bu borada bahs yo‘q. Lekin baribir o‘zbek kinematografiyasi tarixidagi hamma narsa ham “O‘zbekfilm”da bo‘lavermagan, mamlakatimizdagi hamma kinokartinalar ham faqat “O‘zbekfilm” kinostudiyasida suratga olinmagan. Oddiy misol — Zulfiqor Musoqovning “Abdullajon” filmi “Vatan” kinostudiyasi tomonidan, “Vatan” filmi esa “Yoshlar 5-studiyasi” tomonidan tasvirga tushirilgan (nazarimda, kinomiz tarixida shunday bir davr ham bo‘lganki, “O‘zbekfilm”dan ko‘ra aynan shu “5-studiya” sermahsulroq, mazmunliroq ishlagan — milliy kinofondda ularning ishlari alohida saralansa ham, bunga ishonch hosil qilish mumkin). “O‘zbekfilm”ning o‘z muzeyi bo‘lishi kerak va u o‘z muzeyi (va nafaqat muzeyi, balki tematik parklari) bo‘lishga loyiq kinostudiya. “O‘zbekfilm”ning o‘z kinofondi ham bo‘lsin — hamma katta kinostudiyalarning o‘z arxivlari, bazalari bo‘ladi, g‘oyaviy mazmunidan qat‘i nazar shu studiyada olingan hamma narsa shu fondda jamlansin va xalq ham bu xazinadan foydalana olsin. Lekin O‘zbekistonning milliy kino san’ati muzeyi va milliy kinofondi alohida, hatto “O‘zbekfilm” kinostudiyasidan ustunroq bo‘lishi kerak. Menimcha.

Qilsa bo‘lar ekan. Davlat bu ishni uch yil avval qilishi kerak edi. Manba

Eski mavzu, yangi video. To‘lig‘i bu yerda: https://www.instagram.com/reel/De0v1CGN9Hp/?srtk=MWF2YnZzcGZhcjY3bA==

Bugun prezident tomonidan imzolangan va “takomillashtirilgan harfli” lotin alifbomiz 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi (shuning uchun qonunning o‘zi ham 1995-yilgi alifbo harflari bilan e’lon qilindi). Harflar takomillashtirilgunicha chiqarib qo‘yilgan eski hujjatlar va so‘mlardan foydalanaveramiz, bu tur ashyolar bo‘yicha, aftidan, oxirgi muddat yo‘q (ehtimol, bo‘lmas ham). Mabodo hukumatimiz alohida muddat belgilab qolmasa, harflar takomillashtirilgunicha chiqarilib, ilib, o‘rnatib, qoqib qo‘yilgan O‘zbekiston gerblari, shahar, tuman, ko‘cha va hokazo geografik nomlar yozilgan peshlavha va ko‘rsatkichlardan ular yaroqsiz holga kelib qolguniga qadar foydalanilaverarkan (ne baxtki, bunday peshlavha va ko‘rsatkichlar shundoq ham juda sifatsiz qilinadi, alifbo o‘zgarsa-o‘zgarmasa ularni har yarim yilda almashtirish kerak). Takomillashtirilmagan harflar bilan yozilgan yana bir dunyo ashyo turlari bor, ularning ro‘yxatini va qachon almashtirilishini hukumat belgilaydi. Vazirlar Mahkamasi, agar ulgursa, keyingi ikki oy ichida bugun imzolangan qonun ijrosini ta’minlash bo‘yicha chora-tadbirlar dasturini qabul qilishi kerak (lekin dasturni yarim yilda ham tayyorlab ulgurmasa kerak). Ana o‘shanda bilib olamiz — 2027-yil 22-apreldan faqat va faqat “takomillashtirilgan harfli” alifbodan foydalanish bo‘yicha mamlakatimiz uchun misli ko‘rilmagan radikal yo‘ldan yura boshlaymizmi yo o‘tgan 31 yildagidek bir vaqtning o‘zida bir necha alifbodan (xususan, kirilldan) qiynalib foydalanishni ko‘zda tutadigan o‘zimizga xos liberal yo‘ldan yurishda davom etamizmi. Ha, hali yarim yil bor (kamiga bu muddatni yana bir yangi qonun bilan kechiktirishdan osoni yo‘q), lekin baribir radikal yo‘ldan yura olishimizga, masalan, “Xalq so‘zi” va “Yangi O‘zbekiston” gazetalari faqat “takomillashtirilgan harfli” lotin alifbosida bosilishiga, ularning kirillcha talqinlari chop etilishi to‘xtatilishiga ko‘zim yetmayapti. Endi bu, masalan, skuter mingan dastafkachilardan “prava” va avtoraqam talab qilish yoki elektrokarlarni majburiy kuf-suf testdan o‘tkazish kabi ish bo‘lsa edi, shubhaga o‘rin qolmasdi — davlatimiz bunaqa sohalarda keragidan ortiq radikal bo‘la olishini ko‘p ko‘rganmiz. Lekin til, yozuv masalasida — bilmadim, ishonish qiyin (lekin hayratlanishga va adashganimni tan olishga tayyorman, albatta). Hay, ko‘raveraylik-chi, nima bo‘larkin. Nima bo‘lganda ham, alifbo (va uning amaliyotga qanday tatbiq etilishi) atrofidagi muhokama va munozara bo‘lishi va to‘xtamasligi kerak. Chunki hozirgi “takomillashtirish”, eng kamida, chala. O‘zbek tili bayrami muborak bo‘lsin!

Ukraina bilan Rossiya bir-birining energetika obyektlariga “Trampingga ham!” deb tinimsiz zarbalar berib yotgani haqida har kuni xabarlar chiqavergani, bu ham kamlik qilganidek, ular bir-birining hujumidan qanday himoyalanayotgani haqidagi materiallarni ko‘p o‘qib yuborganing sababli, Qibraydagi bitta elektr stansiya hududiga oddiygina qizil pufakchaning uchib kirib, transformatorlardan biriga tegib ketishi oqibatida Toshkentning yarmi zulmatga cho‘mganini ko‘rganingdan keyin, beixtiyor, PUFAK HUJUMIDAN HIMOYA QO‘SHINLARIni tuzish kerak emasmikin, deb o‘ylab qolarkansan kishi.

Videoning to‘lig‘i Instagram’da