City planner

Оддий кўча, оддий қурилиш, лекин битта муҳим тафсилот бор: жой машинадан олинган, пиёда ва велосипедчидан эмас. Тротуар ва велойўлак ёпилмаган, улар учун автомобил йўлидан вақтинча йўлак ажратилган. https://www.instagram.com/reel/DfHQneJIZuD/?obrf=MXZyMzB1eDN6ZTZtbA==

Юқоридаги видеода кўп қаватли биноларни жуда зич қурмаслик, парковка учун алоҳида жой ажратиш ва мажмуа ҳовлисини машиналардан холи қилиш кераклиги ҳақида фикр билдиргандим. Аслида у ерда яна бир алоҳида пункт бор эди, лекин уни кесиб ташлагандим: тартибсиз қўйилган машиналар ўт ўчириш ва тез ёрдам машиналарига тўсиқ бўлиб қолади, бу эса жуда хавфли. Мен учун бу — ҳудуднинг бош режасини лойиҳалашда ва келишув жараёнида биринчи бўлиб эътибор бериладиган талаб. Шу ўринда яна бир нарсани алоҳида таъкидлаб ўтмоқчиман. Билишимча, Ўзбекистонда бош режаларнинг ишчи ҳужжатларини (рабочая документация) лойиҳалашда ҳалигача Россия нормативлари талаблари асосида ишлаймиз. Албатта, бу ёмон дегани эмас. Лекин қачонгача Россия Федерацияси талаблари бўйича ишлаймиз? Шу кунларда лотин алифбосига киритилган ўзгартиришлар интернетда катта муҳокамага сабаб бўляпти. Лекин қурилиш соҳасидаги терминларни кўрганмисиз? Мен шу кунгача «разрез» сўзининг «қирқим», «кесим», «кесма» ва шунга ўхшаш таржималарини учратдим. Таржима қилинган сўзларнинг кўпи нотўғри. Лойиҳани рус тилида қилсангиз, экспертиза кўпинча ўзбек тилида талаб қилади. Урбанистикага оид сўзлар ҳақида гапирмасам ҳам бўлади. Бугун эрталаб, кўринишидан, юқорида тилга олинган мажмуада ёнғин чиқиб, бир киши ҳалок бўлибди. Ўт ўчириш машинаси эса воқеа жойига бора олмаган. Шу хабардан кейин кайфиятим бузилди. Шунинг учун фикрлар сал алғов-далғов.

Кеча кўпчилик пиёдалар йўлагини эгаллаб олган кафе ва курьер ўртасидаги воқеани эшитган ёки кўрган бўлса керак. Шу муносабат билан Мюнхенда бу масала қандай ҳал қилинганини бир мисолда кўрсатмоқчи эдим. Бу жой хақида мен юқорида пост қилиб ҳам қолдирган эдим.

Ижтимоий тармоқларда бир видеога кўзим тушди. Унда бир опамиз ёки синглимиз ўзлари яшаётган турар жой мажмуасидаги парковка ва автомобиллар билан боғлиқ муаммони кўтариб чиқибдилар. Видеодаги уйлар ва уларнинг атрофидаги муҳит эътиборимни тортди. Шу асосда бир рилс тайёрладим. Видеони хажми катта бўлса инстаграмда кўрса бўлади: https://www.instagram.com/reel/DemRurLoozk/?xtok=MW5ldGVtZ2h0cGJxaA==

Ижтимоий тармоқларда кўриш имконияти чекланган шахслар учун ётқизилган тактил плиткалар бориб устунга ёки бошқа тўсиққа тақаладиган ҳолатларни кўриб қолдим. Йўл кўрсатиши керак бўлган плитканинг ўзи одамни тўсиққа олиб боряпти. Бу менга университетдаги бир машғулотимизни эслатди. Бизда барча учун қулай муҳитни лойиҳалаш бўйича алоҳида курс ташкил қилинганди. Унда фақат меъёрларни ўқиш ёки чизма чизиш билан чекланмасдик. Масалан, кўришни қийинлаштирадиган махсус кўзойнак тақиб, танамизга оғирроқ юклар боғлаган ҳолатда пиёдалар йўлагида, тротуарларда юрардик. Мақсад кексалар ҳаракатланганда дуч келадиган қийинчиликларни озгина бўлса ҳам ҳис қилиш бўлган. Ҳар бир талаба ногиронлик аравачасида ҳам ҳаракатланиб кўрарди. Светофордаги яшил ўчиб қолмагунча йўлни кесиб ўтишга улгурамизми? Бордюрдан қандай ўтамиз? Йўлакда нималар ҳаракат қилишга халақит беради? Шундай вазиятларни ўзимизда синаб, кейин лойиҳа қилаётганда ҳисобга олардик. Албатта, бир машғулот орқали бошқа инсоннинг кундалик ҳаётини тўлиқ ҳис қилиб бўлмайди. Лекин чизмада арзимасдек кўринган бир тўсиқ амалда қанчалик катта муаммо эканини тушуниб оласан. Менимча, лойиҳалашни ўргатишда шундай ёндашув жуда муҳим. Шу билан бирга, бу муҳитдан ҳар куни фойдаланадиган инсонларнинг ўзини ҳам лойиҳалаш ва текшириш жараёнига жалб қилиш керак. Тактил плитка ётқизилганининг ўзи ҳали қулай муҳит яратилди дегани эмас. Муҳими, инсон шу йўлдан мустақил ва хавфсиз ўта оладими?

🇩🇪 Архитектор ва қурилиш муҳандислари Германияга иш қидириш учун келиши мумкинми? Германияда архитектор ёки қурилиш муҳандиси бўлиб ишлаш, у ерга бориб иш қидириш имкониятлари ҳақида менга тез-тез саволлар келиб туради. Ҳар сафар алоҳида жавоб беришга имконим бўлмаётгани учун бу мавзу бўйича маълумотларни бир жойга жамлаб, яхлит пост тайёрлашни лозим топдим. Германияда Chancenkarte — «Имкониятлар картаси» мавжуд. У белгиланган талабларга жавоб берадиган мутахассисларга олдиндан иш шартномасисиз келиб, бир йилгача иш қидириш имконини беради. Ўзбекистон фуқаролари ҳам ариза топшириши мумкин. (make-it-in-germany.com) Кимлар учун қизиқ? Архитекторлар, шаҳарсозлар, қурилиш муҳандислари, конструкторлар, дизайнерлар ва CAD/BIM мутахассислари учун. Лекин дастурларни билиш ёки портфолионинг ўзи етарли эмас. Tегишли расмий диплом ёки касбий малака ҳам керак. (make-it-in-germany.com) Қандай шартлар бор? 🔹 Биринчи йўл: дипломингиз Германияда тан олинган ёки немис дипломига қиёсланадиган бўлса, балл тўплаш шарт эмас. Бу йўлда Chancenkarte учун тил сертификати ҳам талаб қилинмайди. 🔹 Иккинчи йўл — балл тизими: дипломингиз уни берган давлатда тан олинган бўлиши, немис тилидан камида A1 ёки инглиз тилидан B2 даражасини тасдиқлашингиз ва камида 6 балл тўплашингиз керак. Баллар иш тажрибаси, ёш, тил билиш ва бошқа мезонлар бўйича берилади. (make-it-in-germany.com) 🎓 Дипломни қаерда текшириш мумкин? Аввало, Anabin базасида университетингиз ва дипломингизни бепул текширинг. Университет одатда H+, диплом эса «entspricht» ёки «gleichwertig» деб баҳоланган бўлиши керак. Фақат университетни топиш етарли эмас, диплом ҳам текширилади. Маълумот топилмаса ёки натижа аниқ бўлмаса, ZAB орқали дипломни индивидуал баҳолатиш учун онлайн ариза бериш мумкин. Базада йўқлиги дипломингиз тан олинмайди дегани эмас. (make-it-in-germany.com) 💶 Қанча маблағ керак? Иккала йўлда ҳам яшаш харажатларини қоплай олишингизни тасдиқлаш зарур. 2026 йил учун белгиланган миқдор — ойига 1 091 евро, яъни 12 ойга 13 092 евро. Буни, масалан, блокланган ҳисобрақам ёки расмий молиявий кафиллик орқали тасдиқлаш мумкин. Тиббий суғурта ҳам керак. (arbeitsagentur.de, make-it-in-germany.com) Иш қидириш даврида ҳафтасига ўртача 20 соатгача ишлаш, шунингдек, ҳар бир иш берувчида икки ҳафтагача синов тариқасида ишлаш мумкин. (arbeitsagentur.de) Архитектор ва муҳандислар учун муҳим жиҳат: Chancenkarte ёки дипломнинг академик баҳоси автоматик равишда «Architekt» ёки «Ingenieur» унвонидан фойдаланиш ҳуқуқини бермайди. Бу унвонлар ҳимояланган, талаблар федерал ерга қараб текширилади. Бюрода айрим вазифаларда ишлаш мумкин бўлса-да, масъул архитектор сифатида лойиҳа ҳужжатларини имзолаш алоҳида ваколат талаб қилади. (anerkennung-in-deutschland.de, anerkennung-in-deutschland.de) Менинг тавсиям: келишдан олдин диплом мақомини текшириш, немис тилини камида B1–B2 даражага олиб чиқиш ва яхши портфолио тайёрлаш керак. Виза учун минимал талаб билан иш берувчининг талаби бир хил эмас. Бу карта ишни кафолатламайди, фақат Германияда туриб иш қидириш имконини беради. 🔗 Расмий шартлар ва ўз имкониятингизни текшириш

Мюнхенда велосипед йўллари ҳам энди категория бўйича режалаштирилади 23 сентябрь куни Мюнхен шаҳар кенгашининг транспорт қўмитаси шаҳарнинг турли районларини боғловчи янги велосипед маршрутлари тармоғини тасдиқлади. Масалан, Altstadt–Harras ёки Arabellapark–Münchner Freiheit каби йўналишлар шулар жумласидан. Бу ерда мени қизиқтирган жиҳат — алоҳида велосипед йўлакларининг ўзи эмас, балки уларнинг ягона транспорт тармоғи сифатида иерархия бўйича режалаштирилиши. Автомобиль йўлларида, масалан, йўлларнинг вазифаси ва аҳамиятига қараб, маҳаллий кўчалардан тортиб, шаҳарлараро йўллар ва автомагистралларгача турли категориялар бор. Велосипед инфратузилмасида ҳам шунга ўхшаш ёндашув мавжуд. Яъни ҳар бир велойўлакни алоҳида объект сифатида эмас, балки умумий тармоқнинг қайси қисми эканидан келиб чиқиб режалаштириш. Германияда велосипед тармоқлари аҳамияти ва вазифасига қараб IR II дан IR V гача категорияларига ажратилади. 🔹 IR II — Radschnellverbindung — Энг юқори даражадаги велосипед магистрали. Асосан узоқ масофаларни, масалан, шаҳар атрофини марказ билан боғлаш учун мўлжалланган. Бундай маршрутларда ҳаракат имкон қадар узлуксиз бўлиши, чорраҳаларда кутиш камайиши, пиёдалар ва автомобиллардан ажратилган инфратузилма ташкил қилиниши кўзда тутилади. Бавария стандартларида алоҳида велосипед йўлининг кенглиги бир томонлама ҳаракатда одатда 3 метр, икки томонлама ҳаракатда эса 4 метр бўлиши кўзда тутилган. 🔹 IR III — Radhauptverbindung / Radvorrangroute — шаҳар ичидаги асосий велосипед маршрутлари. Улар районларни шаҳар маркази билан ёки йирик районларни бир-бири билан боғлайди. Мюнхенда бундай маршрутларда бир томонлама алоҳида велосипед йўлининг стандарт кенглиги 2,5 метр қилиб белгиланган. Ҳозир тасдиқланган янги маршрутларнинг асосий қисми айнан шу даражага тегишли. 🔹 IR IV — Radverkehrsverbindung — нисбатан маҳаллийроқ тармоқ. Шаҳар районлари, турар-жой ҳудудлари ва кундалик муҳим объектларни бир-бири билан боғлайди. IR II ва IR III магистрал тармоқ бўлса, IR IV велосипедчини шу асосий тармоққа олиб чиқадиган муҳим боғловчи маршрутлардан иборат. 🔹 IR V — Radverkehrsanbindung — энг маҳаллий даража. Бу уйдан, мактабдан, дўкон ёки бошқа объектдан асосий велосипед тармоғига чиқиш учун хизмат қиладиган кўчалар. Бу ерда ҳар доим ҳам алоҳида велосипед йўлаги қурилиши шарт эмас. Автомобил тезлиги паст бўлган тинч турар жой кўчаси ҳам велосипед тармоғининг бир қисми бўлиши мумкин. Шунинг учун IR категорияси велосипед йўлагининг турини эмас, маршрутнинг шаҳар транспорт тизимидаги вазифасини белгилайди. Менимча, энг муҳим нуқта ҳам шу. Велосипед инфратузилмасини ривожлантириш шаҳарнинг турли жойларида бир-бирига боғланмаган велойўлаклар қуриш дегани эмас. Аввало, қаердан қаерга асосий ҳаракат бўлиши аниқланади, маршрутлар аҳамияти бўйича иерархияга ажратилади ва кейин кўчалар реконструкция қилинганда шу тармоққа мос стандартлар қўлланади. Яъни велосипед йўлакларидан велосипед транспорт тармоғига ўтиш.

Шаҳарда мана шундай кичик «ямоқ»ларга кўп кўзим тушади. Суратда тош (мармар) зинанинг айрим жойларига металл қоплама ўрнатилганини сиз ҳам кўриб турибсиз. Зинани бутунлай алмаштириш ўрнига, таъмир талаб қилган қисмларига шундай ажойиб ечим топилган. Кўчаларда ҳам, масалан, брусчаткали қопламанинг бузилган жойини вақтинча асфальт билан тўлдириб қўйишади. Перфекционистларнинг юрагини сиқадиган бироз фарқли манзара пайдо бўлади, албатта. Лекин бутун кўчани қайта таъмирлашни кутиб ўтиришдан кўра яхши-да. Шахсан менга шу ёндашув ёқади. Кичик носозликни вақтида тузатиб қўйиш муаммо янада катталашиб кетмаслигига, мавжуд қопламадан узоқроқ фойдаланишга ёрдам беради. Ҳар сафар тўлиқ бузиб, бошидан қилиб чиқиш шарт эмас. Шаҳарга ғамхўрлик фақат катта қурилишлар билан ўлчанмайди. Баъзан мана шундай кичик, ўз вақтида қилинган таъмирчаларда ҳам шаҳарпарварликни кўрсак бўлади.

Без текста

Кеча 1951 йилда чоп этилган «Ўзбекистон архитектурасида халқ анъаналари» китобидан айрим парчаларни ўрганаётиб, Хивадаги бир қадимий эшик суратига кўзим тушди. Китоб шу қадар сифатсиз скан қилинганки, тасвир деярли қоп-қора. Қизиқиб қолдим: суратни сунъий интеллектга берсам, ундаги нақшларни ажрата олармикан? СИ барча деталларни ҳам кўра олмаслигини, лекин айрим қисмларини аниқлаш мумкинлигини айтди. Қолган қисмларини эса кўриниб турган нақшларга таяниб, тахминий тиклашни таклиф қилди. Икки-уч марта қайта тушунтирганимдан кейин мана шу кўриб турган натижангизни берди. Ростини айтсам, натижани кўриб жуда хурсанд бўлдим. Албатта, бу асл эшикнинг айнан тикланган тасвири бўлмаслиги мумкин. Аслига қанчалик яқин чиққанини ёғоч ўймакорлиги усталари ва мутахассислар яхшироқ баҳолай олишади. Лекин, менимча, натижа жуда яхши. Менда шунга ўхшаш эски материаллар бор эди. Энди дам олиш кунлари нима билан шуғулланишимни биламан, шекилли 🙂